Η Ελλάδα είναι ένα παράδειγμα προς αποφυγήν μέσα σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, καθώς μέχρι σήμερα βασίζει τις πολιτικές μετακίνησής της αποκλειστικά στην προώθηση της ιδιωτικής μετακίνησης (ΙΧ).
Δεν είναι τυχαίο ότι στις πόλεις μας και στην ύπαιθρο, ο δημόσιος χώρος είναι πλήρως κατειλημμένος από τα ΙΧ. Μια πολιτική που τροφοδοτούνταν από το αποτυχημένο μοντέλο ψευδούς ευδαιμονίας (Greek Dream) των πρώτων μεταπολιτευτικών δεκαετιών και οδήγησε- μεταξύ άλλων στην εγκατάλειψη των σιδηροδρόμων και τις τραγικές συνέπειες της.
Ένα μοντέλο που ενισχύθηκε κατά τη μνημονιακή δεκαετία (2010), με την εγκατάλειψη όλων των ΜΜΜ. Δυστυχώς στη χώρα μας, δεν υπάρχει ούτε ουσιαστικός διάλογος για τη βιώσιμη κινητικότητα ούτε πολιτικές δυνάμεις να τον προωθήσουν.
Θεωρούμε ότι τα ΜΜΜ και τα ποδήλατα είναι τα μέσα μετακίνησης των λιγότερο προνομοιούχων και ότι η εμμονή σε ένα σύστημα προώθησης του ΙΧ συνιστά – διαχρονική- μετακύλιση του κόστους μετακίνησης στον πολίτη και ταυτόχρονα παράγοντα υποβάθμισης της κοινωνικής και οικονομικής ζωής και του περιβάλλοντος.
Πιστεύουμε ότι μια πολιτική για τις μετακινήσεις θα πρέπει να απαντήσει στο πραγματικό δίλημμά που είναι πόλη για πεζούς και ΜΜΜ ή για ΙΧ (transit city or car city). Δηλαδή πολιτική προώθησης δικτύων ενεργητικής μετακίνησης και ΜΜΜ ή πολιτική όπου τα ΜΜΜ δεν είναι απλά φτωχός συγγενής των υποδομών για ΙΧ. Τα έργα ως τώρα, αποφεύγουν να ακολουθήσουν αυτό το μοντέλο, καθώς το μόνο – ουσιαστικά αποδεκτό σιδηροδρομικό έργο- των τελευταίων δεκαετιών είναι οι υπόγειες διαδρομές, που όμως εκτός από ορισμένες περιοχές που μπορεί να είναι απαραίτητες στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελούν πανάκριβα και χρονοβόρα έργα (πχ μετρό Θεσσαλονίκης) και καλύπτουν πολύ μικρό τμήμα του πολεοδομικού συγκροτήματος.
Μια τέτοια πολιτική θα αλλάξει άρδην τις πολιτικές για ανάπτυξης των υποδομών μεταφορών στη βάση των μικρότερων – και οικονομικότερων- παρεμβάσεων και όχι των φαραωνικών υποδομών αρωγής των οδικών μεταφορών.
Σε αυτή την κατεύθυνση, και ακολουθώντας την ανάγκη ευέλικτης αλλά και ατομικής μετακίνησης που εμφανίστηκε ιδιαίτερα μετά το covid, προτείνουμε την άμεση ανάπτυξη δικτύου ποδηλατοδρόμων που μπορεί να συμπεριλάβει και τα μικρομεσα μεταφοράς όπως είναι τα πατίνια και άλλα ηλεκτρικά μέσα περιορισμένης ταχύτητας. Το δίκτυο αυτό είναι ήδη στα χαρτιά πολλά χρόνια και πλέον οι συνθήκες είναι περισσότερο ώριμες από ποτέ. Οι ζώνες ποδηλατοδρόμων μπορούν να είναι ζώνες πιο πράσινες, πιο ήπιες, να συνδυάζονται με πεζοδρομήσεις και να βοηθούν την ανάπτυξη των εμπορικών ζωνών με μία ευχάριστη και χαμηλής ταχύτητας μετακίνηση.
Σε συνδυασμό με αυτό το δίκτυο, προτείνουμε την γρήγορη ανάπτυξη των επιφανειακών Μέσων Σταθερής Τροχιάς (ελαφρύ μετρό, τραμ, προαστικό με συχνά δρομολόγια και σε συνεργασία με στασυ, τελεφερικ, rapid transit bus κοκ.) με ευρωπαϊκούς πόρους που είναι διαθέσιμοι για να καλυφθούν γειτονίες που έχουν άμεση ανάγκη. Ώστε σε σύντομο χρονικό διάστημα (ορίζοντα 5ετίας) να υπάρχει ένα λειτουργικό πλήρες δίκτυο. Συγκεκριμένα, χρειάζεται να καλυφθούν μεταφορές εκτός του κέντρου, από βορρά σε Νότο, Ανατολικά, με άξονες μεταφοράς σταθερής τροχιάς ή rapid transit bus παράλληλα με την εθνική οδό που έχει σοβαρό πρόβλημα συμφόρησης καθημερινά. Η Θηβών είναι μία τέτοια οδός που θα μπορούσε να πάρει μία τέτοια μορφή. Αντίστοιχα χρειάζεται και ένας άξονας από Ανατολή προς Δύση, και που να ενώνει τις Νοτιο δυτικές συνοικίες. To metro προβλέπει μόνο από όλες τις γειτονιές προς το κέντρο. Η κυκλική/περιμετρική διαδρομή που ενώνει όλα τα προάστια, χρειάζεται να αναπτυχθεί.
Συγκεκριμένα προτείνουμε να μπει στο επόμενο χρηματοδοτικό πρόγραμμα ανάπτυξης των μεταφορών
α. την ολοκλήρωση τις β και γ επέκτασης του τραμ στον Πειραιά.
β. την επαναλειτουργία σε τακτική βάση (όπως οι αστικές συγκοινωνίες) του προαστιακού στο τμήμα Πειραιάς- Αχαρνές και την πρόβλεψη για ΜΣΤ ως την τη βιομηχανική ζώνη των Οικοφύτων ώστε να αποσυμφωρηθεί η λεωφόρος Κηφισού (με τελικό στόχο την απελευθέρωση του ποταμού). γ. τον άμεσο σχεδιασμό νέων περιμετρικών γραμμών τραμ και rapid bus κοκ. για την κάλυψη όλου του λεκανοπεδίου και την σύνδεση με το υφιστάμενο δίκτυο μετρό. Επισημαίνουμε ότι η μια βιώσιμη κοινωνική πολιτική για της μεταφορές απαιτεί την προώθηση οικονομικών πακέτων ετήσιας συνδρομής με τα ΜΜΜ, την πιθανή ένταξη τους στα μέτρα κοινωνικής πολιτικής/ ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα κοκ.
Επειδή η ιστορία των δρόμων στην Αθήνα πάει χέρι χέρι με το μπάζωμα των ρεμάτων, και τις καταστροφικές επιπτώσεις που βιώνουμε ολοένα και περισσότερο, ο σχεδιασμός των μεταφορών δεν μπορεί να αγνοεί την άμεση ανάγκη ελευθέρωσης και επανασχεδιασμού των ρεμάτων της Αθήνας. Επιστημονικά, έχει αποδειχθεί ότι η τσιμεντοποίηση των ρεμάτων είναι μία καταστροφική μέθοδος, τόσο για την διαχείριση του νερού, αλλά και για το πράσινο, την βιοποικιλότητα και την ποιότητα ζωής στην πόλη. Τα ρέματα μπορούν να λειτουργήσουν ως διάδρομοι πρασίνου και αναψυχής, αλλά και ως χώροι φυσικής απορρόφησης του πλεονάσματος νερού στις νεροποντές. Ρέματα, πεζοδρομήσεις και ποδηλατόδρομοι (όπου οι κλήσεις το επιτρέπουν) μπορούν να συνλειτουργήσουν με πλατείες νερού. Προτείνουμε λοιπόν, ειδικά για τις Ανατολικές και Δυτικές περιοχές έναν σχεδιασμό απελευθέρωσης των ρεμάτων, (ώστε το νερό από ψηλά να έχει χώρους απορρόφησης) και συγκοινωνιακή μελέτη που να επεξεργάζεται τις επιπτώσεις αυτών στην συνέχεια.
Σχεδιάζουμε λοιπόν, ξεκινώντας με το νερό και το πράσινο, για την βελτίωση της ποιότητας ζωής στην πόλη για τους ανθρώπους, αλλά και τα ζώα. Από την ενεργή ανθρώπινη κίνηση, ως μέσο θετικό τόσο για την υγεία, για την οικονομία, για την ποιότητα ζωής στην πόλη, μέχρι τα μέσα σταθερής τροχιάς. Το αυτοκίνητο, ακόμα και το ηλεκτρικό, θα βρίσκεται τελευταίο στην λίστα προτεραιότητας, όπου και εκεί, χρειάζεται να αναπτυχθούν συστήματα διαμοιρασμού, ώστε να μειώνεται όλο και περισσότερο η ανάγκη απόκτησης ΙΧ.